Tinker: Ethical TechLab – de Dark Tech Methode

Samenwerking met Ethiek Toolkit

Om een eerste prototype van de Dark Tech methode gereed te hebben voor het onderwijsjaar 2025/2026, winnen we advies in van Tessa Duzee en leren we van haar inzichten en ervaringen uit de ontwikkeling van de Ethiek Toolkit. Dit stelt ons in staat om best practices uit te wisselen en vertaalslagen te maken.

Binnen het project presenteren we twee sessies tijdens Society 5.0 Festival

Designing Dark Tech – Workshop
Designing Dark Tech is een hands-on workshop waarin deelnemers speculatieve prototypes ontwerpen van fictieve technologieën. Met behulp van The Speculation Game—een methode ontwikkeld binnen het Tinker Ethical TechLab—verkennen we samen hoe technologische toekomsten sociale waarden kunnen uitdagen of juist versterken.

Dark Tech in Progress – Student Showcase
Hybride showcase en testomgeving met speculatieve prototypes van studenten uit de Dark Tech Studio, een onderwijsmodule binnen de HBO-ICT.

LICE – London International Conference on Education in Oxford.

Eind 2025 presenteerde het project de extended abstract ‘Developing the Dark Tech Method’ op het LICE – London International Conference on Education in Oxford.

Jolijn Friederichs vertelt: ‘Een week van mooie inzichten, maar ook gedeelde zorgen. Bijvoorbeeld: hoe gaan we om met AI? Binnen onze studio krijgen juist die zorgen ruimte. Niet alleen van docenten, maar ook van studenten zelf.

Neem ‘Dear Tech..’, een van de opdrachten uit onze methode: studenten schrijven een kritische brief aan een dominante technologie. We lazen ontroerende stukken over de voordelen van AI, maar ook over zich vervangbaar en geïntimideerd voelen.

Zo werken we aan kritisch denken door maken. Studenten vergroten zorgen uit in ‘dark’ prototypes en ontdekken lichte alternatieven. Dat geeft ze grip op technologie en hun rol in de ontwikkeling daarvan.

En niet alleen zij leren, wij ook. In Oxford werden we omringd door eeuwen onderwijsgeschiedenis, een herinnering aan hoe onderwijs kan inspireren. Nu, aan het einde van ons eerste semester, zien we het terug: het verbeelden en vermaterialiseren van zorgen werkt. Het maakt bespreekbaar, het verbindt.

Stap voor stap ontwikkelen we de Dark Tech methode, zodat de nieuwe generatie ICT-studenten weet hoe ze met technologie en ethiek om willen gaan in hun eigen werk.’

Twee studentenopdrachten

Bits of freedom formuleerde twee opdrachten met online platformen als uitgangspunt. Het eerste groepje ging aan de slag met ‘filterbubbels’: hoe zorgen sociale media ervoor dat gebruikers in een fuik terechtkomen van steeds extremere informatie? Het andere groepje kreeg de opdracht om te onderzoeken hoe sociale media hun platformen verslavend maken, door o.a. de endless scroll. Ter oplevering maakten zij prototypes die bewustwording creëren over deze duistere technieken en schreven zij een adviesrapport over betere alternatieven.

Bezoek de prototypes en leer meer over de duistere kant van sociale media:
– Scrolltrap
– Bubble machine

Tech is nooit neutraal

Je stapt een fotohokje in. Op basis van je foto vertelt AI hoe oud je bent, wat je verdient en hoe groot het risico is dat je een dief bent. Welkom in de Dark Tech Studio, waar ICT-studenten expres de schaduwkant van technologie bouwen. Want door het zélf te maken, leer je hoe technologie stuurt en gedrag vormt, en hoe je hier bewust mee om kunt gaan.

Zo bouwden student Tom Pirovano en 4 teamgenoten de photobooth, die via gekoppelde AI, oordelen velt over je uiterlijk, inkomen en mogelijk crimineel gedrag. “Als je dit in de fysieke wereld inbrengt, wordt het duidelijk.”

Of neem The Punishing Home: een huiskamer-ervaring, nagebouwd door ICT-studenten, waarin je smart home devices alles aansturen, van de ventilatie tot het licht. Wat als jouw automatische systemen bepalen wat goed voor jou is, en zo jóuw gedrag veranderen?

Ook opvallend: een 3D-geprinte wearable, die jou als het ware verslaafd maakt aan stappen zetten, doordat je online mag blijven gokken zolang je blijft lopen. Vergelijkbaar met de gamification van Fitbit, maar dan een stap verder.

“Doordat je dit zelf ontwikkelt, leer je deze ‘dark patterns’ beter herkennen in bestaande technologie. En vervolgens leer je ook hoe je die tegengaat, als je juist privacy wilt beschermen”, vertelt Tom.

Docent Marise van Noordenne: “Studenten leren dat zij niet alleen gebruikers zijn, maar ook makers van technologie. Ze krijgen een vrijbrief om de schaduwzijde op te zoeken en uit te vergroten, zodat we erover kunnen discussiëren. Die kritische blik is heel belangrijk.”

Op Safer Internet Day een mooie reminder: tech is nooit neutraal.

Eindexpositie Dark Tech Studio

Het einde van het allereerste semester van de Dark Tech Studio nadert en daar hoort natuurlijk een feestelijke afsluiting bij: namelijk een heuse Dark Tech eindexpositie op 9 januari 2026!

Met gepaste trots presenteren de studenten van het eerste Dark Tech-cohort hun eindprojecten. Een smartwatch die van gezondheid een verslaving maakt. Een kast die je koopgedrag analyseert. Een photo-booth die toont hoe AI naar je kijkt.  Een huis dat alles volledig op jou afstemt.  Klinkt handig? Misschien. Onschuldig? Dat is de vraag.

Een semester lang hebben de studenten gewerkt aan provocatypes (provocatieve prototypes) die de schaduwzijde van opkomende technologieën verkennen, in opdracht van onder andere Bits of Freedom, Gemeente Amsterdam, Lectoraat Responsible IT en Tinker: Ethical TechLab. Verwacht interactieve installaties, speculatieve interfaces en nog veel meer.

De expositie vond plaats van 14:00 tot 18:00 in FLOOR, Wibauthuis (Wibautstraat 3b, 1091 GH Amsterdam​​​​​​).