Hoe kun je anders met AI omgaan? Niet door systemen te ‘fixen’, maar door de manier waarop we de technologie benaderen opnieuw te bekijken. Onderzoeker Mariana Fernández Mora van het lectoraat Visual Methodologies startte op 1 juni haar Professional Doctorate (PD) ‘Entangled Machines – Decolonial Modes of Encounter with Artificial Intelligence’. Mariana wil loskomen van het dominante denken over AI als iets dat draait om snelheid, controle en efficiëntie. In haar onderzoek staan juist relaties, zorg, traagheid en ethiek centraal. Ze wordt in het traject begeleid door lector Sabine Niederer.
Even opfrissen: wat is een PD ook alweer?
Sinds 2023 bieden hogescholen een eigen doctoraatstraject aan: de Professional Doctorate (PD). Dit traject is vergelijkbaar in niveau met een PhD, maar richt zich veel meer op de praktijk. Vanuit FDMCI doen naast Mariana ook onderzoekers Carlo De Gaetano en Nadja van der Weide mee aan dit traject, in het programma Kunst & Creatief. De pilot loopt door tot en met 2029. Bekijk ook eens het overzicht van alle PD-kandidaten in Nederland.
Slow AI: ruimte voor complexiteit
Mariana startte haar PD vanuit een ongemakkelijk gevoel bij hoe we nu vaak over AI praten: alsof het alleen draait om prestaties en schaalbaarheid. “We hebben dringend nieuwe manieren nodig om onder ogen te zien hoe zulke verhalen onze technologieën beïnvloeden en welke schade dat kan aanrichten, voor mensen én de planeet”, zegt ze. “Technische oplossingen zijn vaak tijdelijk en oppervlakkig. Ze pakken zelden de onderliggende oorzaken of machtsverhoudingen aan die de schade veroorzaken.”
In haar onderzoek kijkt Mariana hoe artistieke en ontwerppraktijken kunnen helpen om op een andere manier met AI om te gaan. Ze doet dat via het concept Slow AI, waarin traagheid, situering en materiële en participatieve werkwijzen centraal staan. “Het gaat me niet om betere technologie, maar om betere omstandigheden om technologie in te leren kennen en ermee samen te leven.”
“Technologie is niet neutraal. Het is verweven met politieke, sociale en ecologische realiteiten”.
Samenwerken in een constellatie
Mariana werkt voor haar onderzoek samen met onder andere ARIAS, de Algorithmic Cultures Research Group van het Sandberg Instituut, en het project Archival Consciousness. Daarnaast wil ze kunstenaars en onderzoekers betrekken die werken rond thema’s als inheemse kennis, techno-feminisme en ecologie. “Ik zie dit onderzoek niet als een gesloten project, maar als een open constellatie van samenwerkingen.”
AI benaderen met zorg en verantwoordelijkheid
Mariana pleit voor een andere houding tegenover AI: minder gericht op controle, meer op bewustzijn en verantwoordelijkheid. “Technologie is niet neutraal. Het is verweven met politieke, sociale en ecologische realiteiten”, vertelt ze. Haar onderzoek stelt dan ook vragen die ons allemaal aangaan: wie profiteert van AI? Wie niet? Welke kennis telt mee en welke niet? Volgens Mariana kunnen juist onderwijs en onderzoek bijdragen aan eerlijkere, meer duurzame manieren van omgaan met technologie. “We moeten ruimte maken voor verschillende perspectieven en manieren van zijn-met-technologie.”
Meekijken en meedoen
In de eerste fase van haar onderzoek richt Mariana zich op verdieping en het starten van veldonderzoek. Een belangrijk onderdeel van haar werk is het vastleggen en onderzoeken van het proces: hoe geven we AI betekenis buiten de gangbare formats om, en welke verbeeldingen kunnen daaruit ontstaan? Later in het traject volgen participatieve sessies of material playgrounds, publieke gesprekken, een tentoonstelling en publicatie. Mariana nodigt collega’s, studenten en andere geïnteresseerden van harte uit om aan te haken: “Ik sta altijd open voor samenwerking of een goed gesprek.”
Wil je meer informatie, heb je vragen of wil je met ons samenwerken?
Neem contact met ons op.
